Home / लिंगभावाची व्यवस्था

लिंगभावाची व्यवस्था

स्त्रिया नाजूक तर पुरुष ताकदवान, स्त्री गृहिणी तर पुरुष कुटुंबप्रमुख, स्त्रिया हळव्या असतात तर पुरुष डोक्याने काम करतात…
असे अनेक समज, नियम, अपेक्षा आपण ऐकतो, अनुभवतो. पुरुष किंवा स्त्री म्हणून आपण काय करायचं, कसं रहायचं हे आपण शिकतो आणि त्यासोबतच काय करायचं नाही, कसं वागायचं नाही हेही आपण शिकू लागतो. काही गोष्टी मुलग्यांसाठी योग्य किंवा चागल्या समजल्या जातात तर काही गोष्टी फक्त मुलींसाठी योग्य मानल्या जातात. या सर्व भावना, अपेक्षा आणि भूमिकांमुळे आपली विभागणी स्त्री, पुरुष आणि इतर अशी होते. स्त्रियांना आणि पुरुषांना काही विशेष अधिकार देण्याच आले आहेत तसंच त्यांच्यावर काही बंधनंही घालण्यात आली आहेत. या सर्व नियम आणि व्यवस्थेतून स्त्री आणि पुरुष घडवले जातात.
पण ही विभागणी समान नाही. यातल्या स्त्री पुरुषांच्या भूमिका सारख्या किंवा समान नाहीत. तुम्ही स्त्री आहात, पुरुष आहात किंवा ट्रान्सजेण्डर आहात यावर तुम्हाला मिळणारे अधिकार अवलंबून असतात. तुम्हाला किती स्वातंत्र्य आहे, तुम्ही तुमचे निर्णय स्वतःचे स्वतः घेऊ शकता का, तुम्हाला विकासाच्या संधींचा पुरेपूर लाभ मिळतो का या गोष्टी तुम्ही कोण आहात यावर अवलंबून असतात. स्त्रियांचं क्षेत्र म्हणजे घर या धारणेमुळे स्त्रियांवर मर्यादा आल्या तसंच पुरुष म्हणजे कर्ता कमवता, धाडसी, भवनिक नसणारा अशा अपेक्षांमुळे पुरुषावरही काही प्रमाणात मर्यादा आल्या. अर्थात त्यातून येणारे अधिकार स्त्रीपेक्षा पुरुषाकडे जास्त आहेत.
आपल्यावर लिंगभावाच्या या व्यवस्थेचा कसा परिणाम होतो, आपल्यावर कोणत्या मर्यादा येतात आणि कोणते अधिकार आपल्याला मिळतात ते तपासून पाहू या. मुलगी किंवा मुलगा या पलिकडे जाऊन आपल्यामध्ये ज्या क्षमता आहेत त्या जास्तीत जास्त कशा वापरू शकू यासाठी प्रयत्न करू या.

वटसावित्री ही आजच्या स्त्रीचा आदर्श असावी का?

आज वटपौर्णिमा. बऱ्याच स्त्रिया आज पतीला दीर्घायुष्य मिळावे आणि जन्मोजन्मी हाच पती मिळावा म्हणून वडाची पूजा करतात. गेल्या पंधरा दिवसांपासून काही चॅनल्सवर लोकांच्या आवडत्या मालिकांमधील नायिका त्यांची पहिली वटपौर्णिमा साजरी करणार आहेत अशी जाहिरात येत आहे. घराघरांत त्यांचे तोंडभरून कौतुक ...

Read More »

चिठ्ठी

तो फक्त बोलायचा ती फक्त ऐकायची एक खेळ सुरू होता बोलण्या-ऐकण्याचा   खेळात होत्या दोन चिठ्या एकात लिहीले होते ‘बोला’ एकात लिहीले होते ‘ऐका’   आता हे प्राक्तन होते की फक्त योगायोग? तिच्या हाती यायची तीच चिठ्ठी ज्यावर लिहीले होते ...

Read More »

तिच्या अधिकारांचं काय ?_ले. सुषमा खराडे

मावळ. पुण्यापासून अवघ्या ३० किलोमीटरवर असणारा प्रांत. सीमा (नाव बदलले आहे) मावळातील एका खेडेगावातील २४ वर्षांची तरुणी. शिक्षण ७ वी. घरची आर्थिक परिस्थिती हालाखीची. आईवडील लहानपणीच गेले. तिचा सांभाळ नातेवाईक करतात. नातेवाईकांचे म्हणणे आहे की, “तिला काही समजत नाही, बोलायचे ...

Read More »

क्लोजर… – ले. अच्युत बोरगांवकर

मित्र १ मी खूप लहान होतो तेंव्हाची गोष्ट. आपल्याकडे काही गोष्टी अगदी ‘लहान सहान’ म्हणून सोडून देतात ना त्यातलीच. बालपणी मी अगदी गुटगुटीत आणि गोरापान वगैरे दिसायचो, थोड्या उन्हाने लगेच लाल व्हायचो असं ते म्हणतात. यात किती तथ्य आहे, माहित ...

Read More »

माजी नसबन्दी – ले. अमोल

‘नसबन्दी’ नाव कसं काय पडलं काय म्हायत… पण आयकायला भारी वाट्तं. तर…मी नसबन्दी किली ना, त्याच्या मागं लय मोठ्ठा इतिहास हे, म्हंजी बगा मी बारका असताना (वयानी बरं का!) माज्या एका बहिनीचं आपरीशन झाल व्हतं, अन ते बी ग्रामीन सरकारी ...

Read More »

ओझं- प्राजक्ता धुमाळ

२००६ साली अगदी सहज एक सुंदर कविता माझ्या हातून लिहिली गेली आणि माझ्या कवितेचं विश्व ‘टर्न’ घेऊ लागलं. अगदी वेगाने आमच्या ‘पुरंदर फ्रेंड सर्कल’मध्ये प्रसिद्ध झाली होती, तेव्हा छान वाटलं होतं आणि राष्ट्र सेवा दल, पुरंदर च्या गटाकडून प्रकाशित होणाऱ्या ...

Read More »

पुरुषाची मानसिक कोंडी कशी फुटेल ???

उल्हासनगर येथे शाळेत शिकणाऱ्या रिंकू पाटीलने लग्नास नकार दिल्यामुळे भर वर्गात हरेश पटेलने तिला जिवंत जाळले. दुसऱ्या दिवशी रेल्वे ट्रॅकपुढे जाऊन त्याने जीव दिला. आय.आय.टी., मुंबई येथे केमिकल इंजिनिअरिंगच्या तिसऱ्या वर्षात शिकणाऱ्या जितेश शर्मा या तरुणाने विष पिऊन आत्महत्या केली. ...

Read More »

संहिता

३ तुझ्या वंशवृक्षावरील गूढ गाणी मला एकदा समजून सांग. अहिल्येची शिला झाली… इतकी तृप्ती तिला कशाने लाभली? प्रकाशाची गाठ सुटताना इंद्राच्या शरीराला फुटलेले डोळे कसे चमकले? आणि धर्माला सहन करनारया पांचालीचा योग; पतिव्रता गांधारीच्या जाणत्या डोळ्यांना उमगलेली भीती, बांधलेली; सीता-लक्ष्मणामध्ये ...

Read More »

गृहिणीला घरकामाचा आर्थिक मोबदला ???_प्राजक्ता धुमाळ

प्रत्येक गृहिणीला तिच्या घरकामाचा आर्थिक मोबदला मिळालाच पाहिजे. हे विधान, हा एक विचार आपण वेबसाईटवरील ऑक्टोबर-नोव्हेंबर या पोलद्वारे व्यक्तींची मतं जाणून घेण्यासाठी खुला केलेला होता. महिनाभरात या विधानावर एकूण २२८ व्यक्तींनी आपलं मत दिलेलं आहे. यापैकी १४५ (६४%) व्यक्ती ‘प्रत्येक ...

Read More »

ज्यांना ‘मित्र’ नाहीत अशा सर्व पुरुष मित्रांसाठी….

१. परवा फारच अपसेट झालो होतो. वैयक्तिक कारण. (आपण पुरुष, मनातलं न बोलण्यासाठी, शेअरिंग टाळण्यासाठी हे कारण देत असतो नाही का? स्त्रियांनी केव्हाच ‘पर्सनल इज पॉलिटीकल’ चा स्वीकार केला आहे.) एकटाच कुठेतरी बसलो होतो. काही तरी करायला पाहिजे असं वाटत ...

Read More »