Home / आपली शरीरे / मासिक पाळी आणि जननचक्र

मासिक पाळी आणि जननचक्र

मासिक पाळी आणि जननचक्र स्त्रियांचं पाळी चक्र आणि जननक्षमतेचं चक्र म्हणजेच नवा जीव निर्माण करण्याच्या क्षमतेचं चक्र एकामेकात गुंतलेलं असतं. पाळीची संपूर्ण प्रक्रिया चक्रांमध्ये घडते. पाळीचा पहिला दिवस ते पुढची पाळी सुरू होण्याच्या आधीचा दिवस म्हणजे एक पाळी चक्र. या पाळी चक्रातील सर्वात मोठी घटना म्हणजे स्त्री बीज पक्व होऊन बीजकोषाच्या बाहेर येऊन बीजनळ्यांमध्ये पोचणे. यालाच अंडोत्सर्जन किंवा इंग्रजीमध्ये ओव्ह्युलेशन म्हणतात. हे बीज बीजनलिकांमध्ये असताना जर त्याचा पुरुष बीजाशी संयोग झाला तर त्यातून फलित बीज तयार होतं आणि ते गर्भाशयाच्या भिंतीवर रुजतं. या फलित बीजाच्या पोषणासाठी गर्भाशयाचं अस्तर जाड होतं. मात्र स्त्री बीजाचा पुरुष बीजाशी संयोग झाला नाही, फलित बीज तयारच झालं नाही किंवा गर्भाशयाच्या भिंतीवर रुजलं नाही तर गर्भाशयाचं अस्तर ठराविक दिवसांनी गळून पडतं. यालाच आपण पाळी येणे असं म्हणतो.पाळीच्या पूर्ण चक्रामध्ये चार प्रकारची संप्रेरकं काम करत असतात. पिट्युटरी ग्रंथीतून पाझरणारी एल एच आणि एफ एस एच व बीजकोषांमध्ये तयार होणारी इस्ट्रोजन आणि प्रोजेस्टरॉन ही चार संप्रेरकं पाळीचं आणि जननक्षमतेचं पूर्ण चक्रं नियंत्रित करतात.

मासिक पाळीची लांबी – माझी पाळी फार लवकर येते किंवा माझी पाळी फार उशीराने येते अशी वाक्यं आपण नेहमी ऐकत असतो. काही मुलींची पाळी 21-22 दिवसांनी येते तर काहींना दोन दोन महिने पाळी येत नाही. कधी कधी आजारपणात पाळी पुढे ढकलली जाते तर कधी प्रवासामुळे दगदग होऊन पाळी अपेक्षेपेक्षा लवकर येते. प्रत्येकीचं पाळीचं चक्र जसं वेगळं असतं तसंच दोन पाळी चक्रांमध्ये पण फरक पडू शकतो. यासाठी पाळीची लांबी कशी ठरते ते समजून घेऊ या.डॉक्टर सांगतात बरोबर 14व्या दिवशी अंडोत्सर्जन होतं आणि 28 व्या दिवशी पाळी येते. पण खरं तर हे पूर्ण सत्य नाही. प्रत्येकीच्या शरीराची आणि पाळीच्या चक्राची गती वेगळी असते.पाळीचक्रामध्ये अंडोत्सर्जन ही महत्वाची घटना असते. एकदा का बीज बीजकोषातून बाहेर आलं आणि गर्भधारणा झाली नाही तर त्यानंतर साधारणपणे 12-16 दिवसांनी पाळी सुरू होते. अंडोत्सर्जन होण्याच्या आधीचा काळ मात्र निश्चित असतोच असं नाही. तो बदलू शकतो. प्रवास, मानसिक ताण, औषधोपचार अशा विविध कारणांमुळे हा काळ कमी किंवा जास्त होऊ शकतो. मात्र अंडोत्सर्जन झाल्यानंतर मात्र 16 दिवसात पाळी येते.त्यामुळे लवकर का उशीरा यापेक्षाही आपलं स्वतःचं पाळीचं चक्र कसं आहे ते समजून घेणं जास्त महत्त्वाचं.

संप्रेरके आणि लैंगिक भावना – स्त्रीच्या पाळीचक्राचा, त्यातील संप्रेरकांचा स्त्रीच्या लैंगिकतेशी थोडा फार संबंध आहे. अंडोत्सर्जन होण्याच्या काळात आणि आधी स्त्रीच्या बीजकोषांमध्ये इस्ट्रोजन हे संप्रेरक तयार होते. या संप्रेरकाचा प्रभाव असा की स्त्री बीज फलित व्हावं आणि गर्भ रहावा यासाठी शरीरात, भावनांमध्ये अनेक प्रकारचे बदल होतात. उदा. लैंगिक इच्छा तीव्र होणे, संभोग सुखकर व्हावा यासाठी योनिमार्ग आणि गर्भाशयात आवश्यक बदल होणे, इत्यादी. अंडोत्सर्जन होऊन गेल्यानंतर मात्र गर्भधारणा झाली असं गृहित धरून प्रोजेस्टरॉन या संप्रेरकाचा प्रभाव वाढीस लागतो. लैंगिक इच्छा कमी होते.अर्थात या शारीरिक प्रक्रिया झाल्या. प्रत्यक्षात लैंगिक संबंध सुखकर आणि संमतीने होत आहेत का, त्याविषयी स्त्री किंवा मुलगी कम्फर्टेबल आहे का यावर तिचा या संबंधांविषयीचा दृष्टीकोन तसंच भावना ठरत असतात.

पाळी चक्रात गर्भधारण कोणत्या काळात होऊ शकते? – गर्भधारणेसाठी स्त्री बीज बीजनलिकेत असणं आणि पुरुष बीज तिथपर्यंत जाऊन त्यांचा संयोग होणं आवश्यक असतं. पुढची पाळी येण्याच्या साधारण 12-16 दिवस आधी अंडोत्सर्जन होतं. बीजनलिकेत स्त्री बीज 12 ते 24 तास जिवंत राहतं. या काळात गर्भ धारणा होण्याची शक्यता सर्वात जास्त असते. मात्र हा काळ नेमकेपणाने सांगता येईलच असं नाही. तसंच पुरुषबीजं स्त्रीच्या योनिमार्गात 3 ते 5 दिवस जिवंत राहू शकतात. म्हणून अंडोत्सर्जनाच्या आधी 4 दिवस आणि नंतर 2 दिवस हा काळ जननक्षम मानला जातो. या काळात गर्भधारणा होऊ शकते.

लैंगिकता जागरुकता आणि कुशल गर्भनिरोधन (सुरक्षित गर्भनिरोधकांच्या माहितीसाठी सेक्स बोलें तो सदर पहा) – आपल्या शरीरात, पाळी चक्रात कधी आणि काय घडतंय याची माहिती आपण घेतली, त्या घटनांचा मागोवा घेतला, नोंदी ठेवल्या तर काही काळाने अंडोत्सर्जन नक्की कधी, कोणत्या क्षणी झालं हेही आपल्याला समजू शकतं. गर्भधारणा कधी, कुठल्या काळात आणि कशी होते याची माहिती घेतली तर ती होण्यासाठी किंवा टाळण्यासाठी आपण प्रयत्न करू शकतो.सुरक्षित गर्भनिरोधकांचा वापर करून आणि संभोगाव्यतिरिक्त प्रणयाच्या इतरही पद्धती अवलंबून गर्भधारणा टाळता येऊ शकते. यातून पुरुषांनाही जननाच्या प्रक्रियेत जबाबदारपणे सामील होता येतं. मात्र त्यासाठी आपल्या शरीराचं, पाळी-जनन चक्राचं अचूक ज्ञान, दोघा जोडीदारांचा एकमेकांवरचा विश्वास आणि सहकार्य आवश्यक आहे.

अधिक माहितीसाठी तथापिशी संपर्क साधा. (020 24431106, tathapi@gmail.com)

About I सोच

I Soch encourages Pune youth to SPEAK OUT on equality, safety, diversity within the discussions of sexuality. It is a platform to learn, argue and clarify.

22 comments

  1. शैलेश विठ्ठलराव गेडाम

    माझ्या लग्नाला ६ वर्षे झाली असून मला एक २ वर्षाची मुलगी आहे. माझी पत्नी माझ्यापेक्षा २ वर्षाने मोठी आहे. माझी पत्नी पूर्वी सारखी सेक्स करतांना प्रतिसाद देत नाही. मी माझ्या पत्नी सोबत या विषयावर चर्चा केली असता ती या विषयावर बोलण्यास तयार होत नाही. काय करावे सुचवावे कृपया.

    • प्रत्येक व्यक्तीला सारख्याच प्रमाणात सेक्स करावंसं वाटतं असंही नाही. काही जणांना जास्त इच्छा होते तर काहींना कमी. पण त्यामध्ये समतोल साधणं आणि एकमेकांवर जबरदस्ती न करता लैंगिक संबंधांचा मध्यमार्ग शोधून काढणं यात महत्त्वाचं आहे. आणि ते तुम्हाला जमेल अशी आशा आहे. लग्नाचं नातं सेक्सशिवाय इतरही अनेक गोष्टींवर अवलंबून असतं. त्यामुळे बाकी गोष्टींचाही विचार करा. आणि त्या नीट असतील, एकमेकांशी संवाद असेल आणि मुळात प्रेम असेल तर तुम्हाला नक्की मार्ग सापडेल.

      कामाच्या जबाबदाऱ्या, एकांत नसणं, इतर कुठल्या कारणामुळे मनावर ताण असेल तरी त्याचा परिणाम लैंगिक इच्छेवर आणि संबंध ठेवण्याच्या इच्छेवर होऊ शकतो. त्याही गोष्टी लक्षात घ्या. अनेकदा स्त्रियांवरती असणाऱ्या अशा सगळ्या जबाबदाऱ्या, त्याचे ताण, दमणूक अशा गोष्टी लक्षातच घेतल्या जात नाहीत. त्याबद्दल त्यांच्याशी मोकळेपणाने बोलायला पाहिजे. लैंगिक इच्छा आणि उत्तेजना या दोन्ही मेंदूतून नियंत्रित होतात. लैंगिक सुखाची शारीरिक व भावनिक अनुभूतीही मेंदू करतो. प्रत्येकाच्या मेंदूची जडण-घडण वेगळी असल्यामुळे प्रत्येकाचा लैंगिक अनुभव हा स्वतंत्र असतो. संभोगातून कोणाला किती लैंगिक सुख मिळतं याची तुलना करता येत नाही. म्हणूनच संभोग हा दोन पायांमध्ये नसून तो दोन कानांमध्ये आहे असं म्हटलं जातं.

      त्यांना तुमच्याशी बोलायचं नसेल तर इतर कोणाचीतरी किंवा समुपदेशकाची मदत घ्या.

      ऑल द बेस्ट!!!

  2. पाळी नंतर 6 दिवसांनी सेक्स केला तर गरभ राहु शकतो का?

    • याविषयीची अनेक प्रश्नोत्तरे आणि लेख आपल्या वेबसाईटवर चर्चिले आहेत ते नक्की वाचा.गर्भधारणा नक्की कशी आणि कधी होते याबद्दल माहिती वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा.
      http://letstalksexuality.com/conception/

  3. वैशाली

    माझ्या लग्नाला 3 वर्ष झाले परंतु मि प्रेगनेंट राहत नाही. माझ्या पतिचे स्पर्म काऊन्ट 2महिने पहले 2मिलियन होते आता स्पर्म काऊन्ट केले तर 34 मिलियन झाले आहे प्रेगनेंट व्हायला कीती स्पर्म ची आवश्यकता आहे।

    • खरंतर हा वैद्यकीय स्वरूपाचा प्रश्न असल्याने तुम्हाला योग्य त्या डॉक्टरांचा सल्ला घेणेच जास्त फायदेशीर असेल. खालील वेबसाईटचा कदाचित तुम्हाला उपयोग होऊ शकेल.
      https://drsafehands.com/
      याव्यतिरिक्त काही प्रश्न असतील तर नक्की विचारा, आम्हाला शक्य असेल त्या प्रश्नांची उत्तरे आम्ही नक्की देऊ.

  4. केव्हा सभोग केला म्हणजे दिवस राहूु शकतात

  5. माझा gf बरोबर असुरक्षित संबध आला होता आणि तिला दिवस गेले आहेत,अन तिला गोळ्या दिलाय hotay अन तिचा अंगावरून पण रक्त गेलं पण,अजून योनी मार्गात काय तरी असेल असं वाटत आहे तरी plz मदत करा ,काय करू ते सांगा

    • मित्रा, तुम्ही दोघेही सध्या वेगळ्याच टेन्शनमधून जात असाल याची कल्पना तुझ्या प्रश्नातून येत आहे. याविषयी बोलण्यासाठी ‘मर्जी हेल्पलाइन – सोमवार ते शुक्रवार, सकाळी 10 ते सायंकाळी 6 फोन- 9075 764 763’ येथे फोन कर.

      मित्रा, हा प्रश्न तू विचारला आहेस यावरून तू जबाबदारी टाळत नाहीस हे समजत आहेच. लैंगिक संबंध हा तुमच्या दोघांनी मिळून घेतलेला निर्णय असल्याने त्यातून निर्माण होणाऱ्या परिणामांना दोघांनी मिळून सामोरं जायला पाहिजे. आणि इथून पुढे काळजी घ्या. नको असलेली गर्भधारणा आणि त्यातून होणारी गुंतागुंत टाळण्यासाठी सुरक्षित लैंगिक संबंध ठेवणे आवश्यक आहे. आपल्याकडे आजही अनेकांना सुरक्षित गर्भपात कुठं करायचा, तो कसा होतो, गर्भधारणा होऊ नये म्हणून काय करायचं, याबद्दल माहिती नसते किंवा त्यांना मिळालेली माहिती योग्य असेलच याची खात्री नसते. माहितीअभावी अनेक महिला गरोदरपण नको असेल तर असुरक्षित गर्भपाताचा मार्ग अवलंबतात. याचा त्यांच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होतो. काही वेळेला हे प्रयत्न जीवावरही बेतू शकतात. त्यात गर्भधारणा लग्नाआधिची असेल तर जास्तच गुंतागुंत वाढते.

      खालील काही लिंक्सवरील माहिती तुमच्या दोघांसाठी उपयोगी ठरेल.
      http://letstalksexuality.com/conception/
      http://letstalksexuality.com/helpline-abortion/
      http://letstalksexuality.com/contraception/
      शिवाय वेबसाईटवर याविषयीची अनेक प्रश्नोत्तरे चर्चिली आहेत ती नक्की वाचा.
      http://letstalksexuality.com/question/

  6. mazya GF chi period adich mahine hotil aaleli nahi…aamhi apsht sex kelela hota pn aamhi prega test Keli tr ti pregnant nahiye… please period yenyasathi upay sanga

    • टेस्ट निगेटिव्ह आली असेल तर काळजी करण्याचे कारण नाही. तुम्हाला अजूनही शंका असेल तर हवं तर आणखी एकदा टेस्ट करून घ्या. पाळी उशिरा येण्याची गरोदरपणाव्यतिरिक्त इतरही कारणं असू शकतात. प्रवास, मानसिक ताण, औषधोपचार अशा विविध कारणांमुळे हा काळ कमी किंवा जास्त होऊ शकतो. याविषयीच्या अधिक माहितीसाठी खालील लिंकवरील लेख वाचा.

      http://letstalksexuality.com/menstrual-cycle-length/

      पाळी अनियमित असेल म्हणजेच महिन्याच्या महिन्याला येत नसेल तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

  7. Mi kahi divsan purvi garbhapat kela hota.pn tya nantar dar 10 te 12 divsani period yet hoti mhanun mi period reguler yenyasathi golya ghetlya hya veli period reguler aali pn pregnant rahnyasathi mi kay karve.yamule kahi problem hoel ka pregnany madhe

    • मासिक पाळीचक्रातील गर्भधारणेसाठी पूरक असलेल्या काळात लैंगिक संबंध ठेवून गर्भधारणा होण्यासाठी तुम्ही प्रयत्न करू शकता. http://letstalksexuality.com/conception/. यामध्ये जर काही अडचण येत असेल तर डॉक्टरांशी संपर्क साधा. याविषयीचे अनेक प्रश्न आपल्या वेबसाईटवर चर्चिले आहेत ते नक्की वाचा.

  8. Maj opreshn open kely parat 7 mahine jahle ajun kahich nay please kahi tari upay saga goli saga ki mala mul honysathi please

    • कृपया यासाठी डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनाशिवाय कोणतेही उपाय उपचार करून नका. यासाठी तुम्हाला एखाद्या स्त्रीरोग तज्ञांचा सल्ला घ्यावा लागेल.

  9. हाय.तुम्ही खूपच छान माहिती देता धन्यवाद.

    • धन्यवाद.. तुम्हाला आम्ही दिलेला माहितीचा उपयोग होत आहे, हे ऐकून छान वाटले. आणखी काही प्रश्न असतील तर विचारात जा. शिवाय तुमचे काही अनुभव असतील तर तेदेखील आम्हाला सांगा.

  10. मला सांगा पाळी येऊन गेल्यानंतर सलग दुसरी पाळी येण्याच्या तारखे पर्यन्त सेक्स केला तर गर्भधारणेसाठी अडचणी येऊ शक्यता का?

    • नाही. सलग सेक्स करण्याचा आणि गर्भधारणेमध्ये अडचणी येण्याची काही संबंध नाही. किंवा गर्भधारणा व्हावी यासाठी दररोज सेक्स करण्याची देखील आवश्यकता नाही. मासिक पाळीचक्राच्या नेमक्या कोणत्या काळात गर्भधारणा होते हे अनेकदा आपल्या वेबसाईटवर चर्चिले आहे.

      तुमच्या प्रश्नाच्या उत्तरासाठी खालील लिंकवरील लेख वाचा.
      http://letstalksexuality.com/conception/.
      http://letstalksexuality.com/menstrual-and-fertility-cycle/
      आपल्या वेबसाईटवर यासंबंधी अनेक प्रश्न चर्चिले आहेत. अधिक माहितीसाठी कृपया ‘FAQ – शंका समाधान’ तसेच प्रश्नोत्तरे जरूर वाचा. तुम्हाला शोधणे सोपे जावे यासाठी लिंक देत आहे.
      ‘FAQ – शंका समाधान’: http://letstalksexuality.com/frequently-asked-questions/
      प्रश्नोत्तरे :- http://letstalksexuality.com/question/

  11. प्रशांत सागर

    नमस्कार मी नवविवाहीत असून मला सेक्स बद्दल जास्त काही माहीत नाही,माझ्या पत्नीला 1 महिन्याने (प्रत्येक महिन्याच्या 28 तारखेला)पाळी येते आणि तिला 1 वर्ष तरी बाळ नकोय तरी मला बिना कंडोम सेक्स करण्यासाठी योग्य काळ कोणता, तुम्ही या आधी पण या प्रश्नाचे उत्तर दिले आहे परन्तु मला ते नीट लक्षात येत नाहीये सोप्प्या भाषेत सांगा प्लिज

Leave a Reply

Your email address will not be published.