मासिक पाळीविषयी मनमोकळ्या संवादाची गरज  

2 960

यूनिसेफच्या माहितीनुसार, मासिक पाळीसंबधी आरोग्य सुधारण्यासाठी संवाद वाढवण्याची गरज आहे. असे असूनही याबाबतीत खूप कमी प्रयत्न झाले असल्याचे दिसून येते.

भारतामध्ये ‘मासिक पाळीतील स्वच्छता आणि आरोग्य’ या महत्वाच्या आरोग्याच्या मुद्द्याविषयी समाजामध्ये खूप कमी बोलले जाते. स्वच्छतागृह, सॅनिटरी नॅपकिन आणि मासिक पाळी विषयीच्या माहितीच्या अभावामुळे आरोग्याच्या गंभीर समस्या उद्भवू शकतात. ‘वॉटर एड, इंडिया’ संस्थेच्या २०१० च्या अहवालानुसार, सर्वेक्षण केलेल्या महिलांपैकी ७ टक्के महिला सॅनिटरी नॅपकिन वापरतात तर ५० टक्के महिलांना सॅनिटरी नॅपकिनच्या वापराबद्दल माहिती नाही.

मासिक पाळीबद्दल मोकळेपणाने चर्चा करणं, विशेषतः ग्रामीण भागामध्ये अजूनही निषिद्ध मानलं जातं. मासिक पाळीच्या काळामध्ये महिलांवर अनेक बंधनं असतात. बऱ्याचदा मुली सॅनिटरी नॅपकिन किंवा उन्हात स्वच्छ वळविलेले कपडे वापरताना दिसत नाहीत. अनेक मुली जुने कापडाचे तुकडे किंवा अस्वच्छ चिंध्या वापरताना दिसतात ज्यामुळे जंतुसंसर्ग होऊ शकतो.

स्वच्छ कपडा किंवा सॅनिटरी नॅपकिन आणि शाळांमध्ये शौचालयांचा अभाव यामुळे मासिक पाळी सुरु झाल्यांनतर मुलींची शाळेमध्ये अनुपस्थिती आणि गळती वाढते.

पेयजल आणि स्वच्छता मंत्रालयाने ‘मासिक पाळी आरोग्य आणि व्यवस्थापन’ याविषयीची  राष्ट्रीय मार्गदर्शक तत्त्वं देऊनही खूप काही बदल झाल्याचे दिसत नाही. युनिसेफच्या २०१२ च्या अहवालानुसार, ८७ टक्के महिला पाळीमध्ये चिंध्या वापरतात, ७९ टक्के महिलांचा आत्मविश्वास कमी होतो तर ६० टक्के मुलींना शाळा सोडावी लागते. राष्ट्रीय मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, ‘मासिक पाळी आरोग्य आणि व्यवस्थापन’ हा सामाजिक प्रश्न असून, कुटुंबातील आणि समाजातील आढळणारी जाचक बंधनं आणि नियम बदलण्याची गरज आहे. मासिक पाळीमध्ये स्त्री अपवित्र असते, हे स्त्रियांच्या मानसिकतेमध्ये खूप खोलवर रुजलं आहे. मासिक पाळी संबधित गैरसमजुती तसेच यासोबत जोडला गेलेला कलंक जर दूर करायचा असेल, तर याविषयीची ‘चुप्पी’ तोडण्याची गरज आहे. सरकारी अधिकारी व शिक्षकांनी योग्य प्रकारे या विषयावर बोलण्याचे मार्ग शोधण्याची आणि इतर आवश्यक पावलं उचलण्याची गरज आहे. महिलांना याविषयी मोकळेपनानं बोलण्यासाठी, योग्य तो शास्रीय माहिती मिळण्यासाठी मनमोकळी स्पेस, जागा नसते. ग्रामीण भागामध्ये महिला गटांच्या माध्यमातून अशी जागा उपलब्ध करून दिली जाऊ शकते. यासाठी  महिला बचत गट, आशा, आरोग्य सखी यांचा सहभाग घेता येईल. सुरुवातीला काही महिलांना याविषयीचे प्रशिक्षण देऊन त्यांना इतर किशोरवयीन मुलींमध्ये आणि महिलांमध्ये लैंगिक आणि प्रजनन आरोग्याविषयी जनजागृती करण्यासाठी प्रोत्साहन देता येईल. मासिक पाळीसंबधी आरोग्य सुधारण्यासाठी समुदायामध्ये मनमोकळा संवाद आवश्यक आहे.

स्वैर अनुवाद: गौरी सुनंदा

साभार: ‘द वायर’ स्वाती सक्सेना लिखित लेखातील काही भाग. मूळ लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लीक करा.

https://thewire.in/111153/how-community-dialogue-can-improve-indian-womens-menstrual-health/

Image Credit: Wikimedia Commons

You might also like More from author

2 Comments

  1. Ganesh says

    जर पाळी तीस ते चाळीस दिवसानंतर येत असेल तर काही प्रॉब्लेम आहे का?

    1. I सोच says

      गरोदरपणाव्यतिरिक्त पाळी चुकण्याची किंवा लांबण्याची इतरही अनेक कारणं आहेत. ताण-तणाव, वजन कमी असणे, अत्याधिक व्यायाम, खूप कष्टाची कामं, अत्याधिक प्रवास, कुपोषण किंवा स्त्रीच्या शरीरात बीज निर्मिती आणि पाळीचक्रावर प्रभाव टाकणाऱ्या काही विशिष्ट संप्रेरकांशी (हार्मोन्स) संबंधित समस्या अशी अनेक कारणं पाळी वेळेवर न येण्याला कारणीभूत असू शकतात. आपण थोडं विस्ताराने समजून घेऊ यात. पाळी चक्रामध्ये अंडोत्सर्जन ही महत्त्वाची घटना आहे. पाळी ही त्या मानाने दुय्यम घटना आहे. अंडोत्सर्जन म्हणजे बीजकोषातून स्त्री बीज बाहेर येणे. दर पाळी चक्रामध्ये ठराविक कालावधीमध्ये स्त्री बीज बीज कोषातून बाहेर येतं. त्याचं पुरुष बीजाशी मिलन झालं तर गर्भधारणा होते. मात्र तसं काही झालं नाही तर साधारणपणे अंजोत्सर्जनानंतर १२-१६ दिवसांनी पाळी येते. त्यामुळे अंडोत्सर्जन जर नियमितपणे होत असेल तर पाळीही नियमितपणे येते.
      काही वेळा आजारी असल्यामुळे औषधं चालू असतात त्याचा परिणाम पाळी चक्रावर होतो. अंडोत्सर्जन लांबतं आणि त्यामुळे पाळीदेखील उशीरा येते. काही वेळा अंडोत्सर्जंन होण्यामध्ये काही समस्या असल्यास पाळी नियमित येत नाही. वर म्हटल्याप्रमाणे कसलं टेन्शन असेल, मानसिक ताण असेल तरी पाळी लांबू शकते. खूप प्रवास, दगदग यांचाही पाळी चक्रावर परिणाम होत असतो.
      अधिक माहितीसाठी – http://letstalksexuality.com/menstrual-and-fertilitycycle/ आणि http://letstalksexuality.com/menstrual-cycle-length/ हे वाचा. काही मदत लागल्यास संपर्क करा.
      टेन्शन घेण्याचं कारण नाही. मात्र पाळी नियमित न येण्याचं कारण शोधणं गरजेचं असतं. तत्काळ एखाद्या डॉक्टरचा सल्ला घ्या. आपल्या शरीराविषयी आपणच जास्त जागरूक होणं आवश्यक आहे.

Leave A Reply

Your email address will not be published.