त्या आता बोलू लागल्या आहेत !

0 248

बॉलिवूड मधल्या ग्लॅमरच्या झगमगाटाआड चालू असलेल्या स्त्रियांच्या लैगिक शोषणाची आजवर कोणीही जाहीर वाच्यता केली नव्हती. पण आजच्या सेलिब्रिटी नट्या गप्प बसत नाहीत, आणि यापुढेही गप्प बसणार नाहीत…

मिस इंडिया ते मिस वर्ल्ड, आणि पुढे बॉलिवूडमध्ये टॉपची अभिनेत्री, अनेक मुश्किल भूमिकांचे सोने करून, सकारात्मक आणि नकारात्मक अशा दोन्ही भूमिकांचा समतोल लीलया सांभाळणारी अभिनेत्री प्रियांका चोप्रा गेली तीन-चार वर्षे हॉलिवूडमध्ये देखील झोकात वावरतेय. अलीकडे तिने रेड कार्पेटवर केलेल्या वक्तव्यामुळे स्त्रियांवर होत असलेल्या लैगिंक शोषणाचा मुद्दा पुन्हा ऐरणीवर आलाय!
प्रसिद्ध हॉलिवूड अभिनेत्री हार्वे वेइन्स्टन हिच्या झालेल्या लैंगिक शोषणावर प्रियांका चोप्राला प्रश्न विचारण्यात आला होता. त्यावर ती म्हणाली: बऱ्याच कार्यालयात महिलांना त्यांच्या पुरुष सहकाऱ्यांकडून लैंगिक शोषणाला सामोरे जावे लागते, पण ह्याची जाणीव अन्य पुरुष सहकाऱ्यांना होऊनही बरेचदा ते बघ्याची भूमिका घेतात, अशा छुप्या शोषणाविरुद्ध ठाम भूमिका घेणारा एखादाच असतो, किंवा कधी नसतोही! आजच्या सुशिक्षित हाय फाय समाजात हीच समस्या आहे!

ग्लॅमर, पैसा, मानमरातब अशा गोष्टींमुळे बॉलिवूडची वाट सगळ्यांना भुलावत असते. पण या ग्लॅमरच्या झगमगाटाआड लैंगिक शोषणाचे प्रकारही चालू असतात. मात्र याकडे राजीखुशीचा मामला म्हणून काणाडोळा करण्याची बॉलिवूडमधल्या लोकांची प्रवृत्ती असते. अनेक महाभाग याविषयी न बोलणं पसंत करतात. वर्षानुवर्ष हेच चालत आलं आहे. नामवंत सेलिब्रिटींपासून इंडस्ट्रीत येणाऱ्या नवख्या मुलींपर्यंत अनेकजणींना लैंगिक शोषणाला सामेरं जावं लागलं आहे. पण त्यांनी या विरोधात जाहीरपणे कधी तोंड उघडलं नाही. सत्तर-ऐंशीच्या दशकातील प्रसिद्ध अभिनेत्री मुमताजने तिच्याशी झालेल्या बातचितीच्या वेळी एकदा (१९९० मध्ये आलेल्या तिच्या ‘आँधीया’ सिनेमाच्या वेळी) या विषयी आपली खंत व्यक्त केली होती. त्या काळातल्या जवळपास सर्वच मोठ्या अभिनेत्यांसोबत चमकलेल्या मुमताजचं हिंदी सिनेसृष्टीतलं करियर ‘एक्स्ट्रा’ म्हणून सुरू झालं होतं. तिने बाल कलाकार म्हणूनही एक सिनेमा केला होता. ज्या वयात मुलं शाळेत जातात, त्यांच्या हाती टिफिन बॉक्स असतो त्या वयात हातात टिफिन बॉक्सऐवजी व्हॅनिटी बॉक्स (मेकअप बॉक्स) घेऊन आपण बहीण मल्लिकासोबत स्टुडिओच्या चकरा मारत होतो, असं तिने सांगितलं. मुमताज आणि मल्लिका यांची नामांकित अभिनेत्री होण्याची स्वप्नं सहजासहजी पूर्ण झाली नाहीत. मल्लिकाची कारकीर्द तर आरंभ होण्याआधीच संपली तर मुमताजला एक्स्ट्रा (हल्ली त्यांना सहाय्यक कलावंत म्हटले जातं) ते स्टंटपटांची हीरोईन असा अनेक वर्षं संघर्ष करावा लागला. दारासिंग स्टंटपटात तिचा हीरो असायचा. ह्या आरंभीच्या वर्षांत खडतर संघर्ष करत आणि अनेकांची ‘मर्जी’ सांभाळतच तिला मार्गक्रमणा करावी लागली. ‘सुरुवातीला शशी कपूरने माझ्यासोबत ‘स्टंट अॅक्ट्रेस’ म्हणून काम करण्यास सपशेल नकार दिला होता. त्याच शशी कपूरने ‘चोर मचाए शोर’ साठी मुमताजच हवी असा हट्ट धरला!’ अशीही आठवण तिने सांगितली आणि आपली करियर अनेकांना सांभाळतच पुढे गेली अशी कबुलीही दिली. अनेकांना तिला प्रसन्न ठेवावं लागलं. पण हे तिने सांगितलं तेव्हा ती खूप मोठी झाली होती आणि तरीही जाहीरपणे बोलत नव्हतीच. मुमताज अंगभूत गुणांनी मोठी झाली पण अनेकींना शोषण होऊनही त्यांच्या ‘त्यागाचा’ मोबदला मिळत नाही ही देखील वस्तुस्तिथी आहे .

‘रेखा- अॅन अनटोल्ड स्टोरी’ ह्या अभिनेत्री रेखावरील पुस्तकात लेखकाने असं लिहिलं आहे की, रेखाला तिच्या कारकिर्दीत अशा नकोशा प्रसंगाना अनेकवेळा तोंड द्यावं लागलं. अभिनेता विश्वजित ह्याने अवघ्या १५ वर्षांच्या रेखाचं घेतलेलं दीर्घ चुंबन त्याकाळी अनेक सिनेनियतकालिकांसाठी गॉसिपचा विषय ठरलं होतं. त्यावर त्यावेळी खमंग चर्चाही झडल्या होत्या. पण रेखाच्या मर्जीविरोधात विश्वजितने केलेलं ते कृत्य निन्दनीयच होतं.

अभिनेत्री तब्बूने स्वतःबाबत जरी अवाक्षर काढलेले नसलं तरी तिची मोठी बहीण फराह नाझ हिने सांगून टाकलं की, अभिनेता जॅकी श्रॉफने तब्बूशी अतिप्रसंग केल्याने पुढे कधीही तिने जॅकीसोबत एकही चित्रपट केला नाही.
पण आता नव्या पिढीतल्या अभिनेत्री गप्प बसत नाहीत. प्रियांका चोप्रा, कंगना रनोट, विद्या बालन ह्या अभिनेत्रीच्या आपल्याला न पटणाऱ्या गोष्टींवर बेधडक आणि जाहीररित्या बोलू लागल्या आहेत.
अभिनेत्री कल्की कोचलीनने तिच्याबाबत घडलेला एक प्रसंग हल्लीच धैर्याने मांडला. एका व्यक्तीने सार्वजनिक स्थळी येऊन तिचा विनयभंग केला. ह्या प्रसंगांनंतर कल्कीने ह्या विरोधात उघडपणे आपला संताप तर व्यक्त केलाच पण स्त्रियांमध्ये आत्मसन्मानाची जाणीव निर्माण करणाऱ्या सामाजिक चळवळींमध्ये स्वतःला झोकून दिलंय.

अभिनेत्री सोनम कपूरने देखील नुकतंच अशा प्रसंगावर भाष्य करत सांगितलं, की तिच्या जीवनात देखील तिला विनयभंगासारख्या घटनेला सामोरं जावं लागलं आहे. अनिल कपूर आणि त्याचं पूर्ण कुटुंब म्हणजे मातब्बर फिल्मी खानदान. पण अशा कुटुंबातली सोनमही सुरक्षित नव्हती.

बॉलिवूडमध्ये शून्यातून आपलं विश्व निर्माण करत ‘क्वीन’ ठरलेल्या कंगना रानोटने हृतिक रोशनसारख्या नामांकित स्टार वर घेतलेले आक्षेप वादग्रस्त ठरले. ह्यावर हृतिकनेही आपली बाजू मांडली आणि अनेक महाभागांनी कंगनालाच बोल लावले. मात्र ‘आपकी अदालत’ ह्या टीव्ही शोमध्ये कंगनाने हा स्वखुशीचा मामला होता असं काही म्हटलं नाही! हिमाचल प्रदेशातील लहानशा मंडी ह्या गावातून मायानगरी मुंबईची वाटचाल कंगनाने गॉडफादर नसतानाही केली. त्यात ती यशस्वी झाली. आपल्या वाटचालीत आलेल्या अनेक बऱ्या-वाईट अनुभवांविषयी आज ती ठामपणे बोलतेय हे कौतुकास्पद आहे.

‘तुम्हारी सुलु’ या चित्रपटाच्या प्रमोशनच्या दरम्यान विद्या बालनशी भेट झाली. ती म्हणाली, ‘हार्वे वेस्टीन एक प्रख्यात अभिनेत्री, पण तिच्यावर देखील सेक्शुअल अटॅक होतो, आणि त्याची वाच्यता करताना तिला अवघडलेपण येतं! असं का? याचा अर्थ लौकिक अर्थाने यशस्वी ठरलेल्या मोठ्या स्त्रियांनाही आपल्या लैंगिक शोषणाबद्दल बोलताना संकोच वाटतो, असुरक्षित वाटतं. खरं म्हणजे प्रसिद्ध महिलांनी त्यांच्या शोषणाची जाहीर वाच्यता केली तर सभ्यतेचे बुरखे पांघरणाऱ्या अनेकांचे असली चेहरे दिसून येतील. पण हे चित्र बदलतंय. अनेकजणी त्यांच्याबाबत घडलेल्या गैर प्रकारांना तोंड फोडताहेत. ह्या बदलाचं मी स्वागतच करते.’
आज नंबर वन असलेली अभिनेत्री दीपिका पदुकोण हिने दोन वर्षांपूर्वी तिला आलेल्या ‘डिप्रेशन’बद्दल आपलं मत जाहीरपणे मांडलं होतं आणि नैराश्याच्या आजाराला वाचा फोडली होती. डिप्रेशन ही भले लैंगिक शोषणाइतकी गंभीर नसेल पण त्याबाबतही सेलिब्रिटींचं मौन असतं. अनेकांना हा आजार आहे हेच ठाऊक नसतं. अशा दीपिका या विषयावर अतिशय संवेदनशीलपणे व्यक्त झाली. तिने आपलेपणाने आणि स्पष्टपणे आपली मतं मांडली. म्हणूनच दीपिका पदुकोणचं कौतुक वाटतं ते यासाठीच!

स्त्री हे शोषणाचं साधन आहे असं मानणाऱ्या पुरुषप्रधान समाजात आज जर नामवंत अभिनेत्री लैंगिक शोषणाविरुद्ध उघडपणे बोलू लागल्या, त्याचा निषेध करू लागल्या तर समाजात वावरणाऱ्या सर्वसामान्य मुलीबाळी आणि स्त्रियांना अशा गोष्टींना वाचा फोडण्याचं बळ मिळेल हे नक्की.

साभार: पूजा सामंत लिखित सदर लेख २९ ऑक्टोबर २०१७ च्या महाराष्ट्र टाइम्स या वर्तमानपत्रातील संपादकीय मध्ये  प्रकाशित झाला होता.

https://maharashtratimes.indiatimes.com/editorial/samwad/sexual-harrasment-in-film-industry/articleshow/61297100.cms

चित्र साभार : https://countercurrents.org/2018/01/04/controversy-matt-damons-comments-metoo-movement/

Leave A Reply

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.